Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Başlangıcı 2014 yılı final soruları ve cevapları

1/A Ve 1/C Sınıfları Hukuk Başlangıcı Final Sınavı Cevap Anahtarı (30.05.2014)

Soru 1: Dürüstlük ilkesinin anlamını Medeni Kanun çerçevesinde ortaya koyunuz. (15 puan)

Medeni Kanun’a göre dürüstlük ilkesi, aynı konum ve koşullarda bulunan hukuk öznelerinin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken gözettikleri ilkedir. Dürüstlük ilkesi Medeni Kanunun 2. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:

“Madde 2 - Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. 

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.” 

Dürüstlük ilkesi hakların ve ödevlerin yerine getirilmesine sınırlar koyan bir ilkedir.

Dürüstlük ilkesinin Medeni Kanun’da belirtilen diğer anlamı hakkın kötüye kullanılmamasına ilişkindir.

Dürüstlük ilkesi temel bir ilkedir; takdir yetkisinin kullanılmasında ve yorumlamada re’sen dikkate alınır.

Dürüstlük ilkesi sözleşmelerin yerine getirilmesinde rol oynayan bir ilkedir ve bu bağlamda söze bağlılıkla ilgilidir.  Bu ilke uyarınca eylem ve işlem ile beyanın tutarlı olması gerekmektedir.

Dürüstlük güven değerini korumakla ilgilidir.

Dürüstlük işini iyi yapmak anlamına da gelmektedir ve kişinin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken birden fazla seçeneğe sahip olması halinde karşı tarafı koruyan seçeneği seçmesi gereği de dürüstlükle ilişkilidir.

Not:    Bu soruda Medeni kanunun 2. maddesinin yazılması zorunlu değildir. Bununla birlikte diğer açıklamalara yer vermeyen; ancak MK 2’ye yollama yapan yanıtlara kısmen de olsa puan verilmiştir. 

Yine bu soruda sadece orta zekâlı vatandaş tanımına yer veren açıklamalara puan verilmemiştir.

Soru 2: Medeni Kanunun genel gerekçesinden ve yine Medeni Kanunun ilgili maddelerinden hareket ederek Medeni Kanun çerçevesinde eşitlik ilkesini açıklayınız. (20 puan)

Eşitlik, şekli eşitlik ve maddi eşitlik olmak üzere iki türlüdür. Şekli anlamda eşitlik aynı durumda olanlar açısından aynı muameleye tabi olma sonucunu doğurmaktadır. Örneğin kanun önünde eşitlik ilkesi şekli eşitliğin bir yansımasıdır. Maddi eşitlik ise farklılıkların gözetilmesine, dezavantajların hukuk bakımından göz önünde bulundurulmasına yardımcı olan bir eşitlik anlayışıdır. 

Şekli anlamda eşitlik haklara sahip olma bakımından, maddi anlamda eşitlik ise hakları kullanmak bakımından eşitlikle ilgilidir.

Türk Medeni Kanunu genel gerekçesinde çağdaş bir topluma ulaşmak için eşitlik ilkesinin gerektiği ve yeni Medeni Kanun ile kadın ve erkek eşitliğinin sağlandığı belirtilmektedir. 

Türk Medeni Kanunu bu çerçevede ele alındığında, evlilik, ailenin yönetimi, temsil, ortak konut, boşanma ve boşanma sonrasında kadın ve erkek arasında eşitliğin sağlandığı görülmektedir. Bu maddeler şekli eşitlikle ilgilidir ve Medeni Kanunda genel olarak şekli eşitliğin hâkim olduğu söylenebilir. Ancak örneğin soyadı ve iddet müddetine ilişkin düzenlemeler açısından şekli anlamda eşitlik sağlanamamıştır. 

Edinilmiş mallara katılma rejimine ilişkin düzenleme ise kısmen de olsa maddi anlamda eşitliği sağlayıcı niteliktedir.

Not: Bu soruda özellikle istenen eşitlik türlerinin açıklanması ve Medeni Kanunun gerekçesi ve ilgili hükümlerinin yapılacak bu açıklamalar ışığında değerlendirilmesi, Medeni Kanundan verilen örneklerin hangi tür eşitlikle ilgili olduğunun da belirtilmesi gerekmektedir. Medeni Kanunun gerekçesi ve ilgili hükümleriyle bağlantı kurmayan, sadece Anayasa Hukuku bağlamında değerlendirme yapan yanıtlara puan verilmemiştir. Ancak içerisinde maddi ve şekli eşitlik ayrımına ilişkin açıklama bulunan yanıtlara 5 puan verilmiştir.

Soru 3: Hukuktaki akıl yürütmeyi anlatarak, Venedik Taciri başlıklı eserdeki hakimin akıl yürütmesini buna göre değerlendiriniz.(25 puan)

Hukuktaki akıl yürütme hukuki temele (veya nedene veya kaynaklara) dayanması nedeniyle diğer akıl yürütmelerden ayrılır. 

Hukuki akıl yürütme hukuki karara nasıl varılacağıyla ilgilidir. İki aşamadan oluşur: 

1) Keşfetme aşaması

2) Gerekçelendirme aşaması

Keşfetme aşamasında yapılacak olan somut olayın bilgisine ulaşmak (somut olayın özelliklerinin tam ve doğru bilgisine ulaşmak), olaydaki hak ihlalini tespit etmek ve ilgili norma bağlamaktır.

Gerekçelendirme aşamasında ise olayla ilgisi kurulan hukuk normuyla bağlantının nasıl, ne şekilde kurulduğu ortaya konulur. Bu yolla hukuki ve haklı nedenler gösterilir.Varsa hak ihlalinin giderilmesi için somut olayla ilgili norm arasındaki ilişkinin hukuki gerekçelerle temellendirildiği aşamadır.

            Venedik Taciri eserinde keşfetme aşaması: İki kişi arasında yapılan bir sözleşme mevcuttur ve bu sözleşmeyle verilen borç karşılığında zamanında ödeme yapılmazsa borç alanın kalbinin yakınından et alınacağı belirtilmiştir. Borçlu zamanında ödeme yapamamış, alacaklı da kendisine verilen sözün yerine getirilmesini talep etmiştir.

Olayda özellikle değerlendirmeye alınacak iki hak karşımıza çıkmaktadır: yaşam hakkı ve alacak hakkı. Her ne kadar sözleşmenin yerine getirilmemesi söz konusu ise de dikkate alınması gereken husus yaşam hakkı ve alacak hakkının aynı nitelikte olmayışıdır. Yaşam hakkı insan hakkı iken, alacak hakkı salt hukuki haktır. Bu iki hak birlikte düşünüldüğünde yaşam hakkına üstünlük tanınması gerekmektedir. Eserde hakim bunu hukuk normuna bağlamakta fakat diğer tarafın hak ihlalini değerlendirmemektedir.

Olayda gerekçelendirme aşamasında dayanak olarak Hristiyan kanının akıtılmasının yasak olmasına dayanılmaktadır. Buna göre sözleşme geçersizdir. Bununla birlikte Yahudi’nin mallarına el koyup din değiştirmesine karar veren yargıcın ön yargılarıyla hareket etmesi söz konusudur.

Soru 4: İnsan hakları temelinde türetilen bir norm ve geleneğe dayalı bir norm örneği vererek, hukukta bunlardan hangisine yer verilmesi gerektiğini nedenleriyle birlikte açıklayınız. (10 Puan)

            İnsan öldürme fiilinin cezalandırılması gerektiğini düzenleyen ceza hukuku normu insan hakları temelinde türetilen norma örnektir. Namus nedeniyle kadınların öldürülebileceği şeklindeki namus cinayetleriyle ilgili norm ise geleneğe dayalı bir norm örneğidir. Hukukta insan haklarına dayalı normlara yer verilmelidir. Çünkü hukukun amacı adalettir ve insan hakları bilgiye dayalı olduğundan hukuk normlarının objektif olması insan haklarına dayalı normlarla sağlanabilir. Hukuk haklarla ilgilidir. Bu nedenle haklarla ilgili normlar hukukta yer almalıdır.  

            Not: Normlar farklı şekilde örneklendirilebilir. Ancak verilen örneklerinin insan haklarına dayalı ve geleneğe dayalı normların özelliklerine uygun olması gerekmektedir. 

Soru 5: Hakimin tarafsızlığı kavramını açıklayarak, karar vermesinde sekiz ilkeden hangisi veya hangilerinin rol oynayabileceğini nedenleriyle anlatınız. (10 Puan)

            Hakimin tarafsızlığı kişisel olmaması anlamına gelir. Karar verirken hakimden tarafsızlık gereği kendi çıkarı, ideolojisi, gelenekleri, dini görüşleri ve siyasi görüşlerinin etkisi altında kalmadan karar vermesi beklenir. Bu anlamda hakim, önyargılı olmamalıdır. Bu, hukukun tam ve doğru uygulanması için gereklidir. Hakimin tarafsızlığında sekiz ilkeden akla yatkınlık ve tutarlılık ilkeleri rol oynamaktadır. Hukuk bir bütündür. Bütün içerisinde en başta Anayasa olmak üzere, kanunlar, yönetmelikler, diğer hukuk normları ve mahkeme içtihatları da yer almaktadır. Tutarlılık ilkesi gereği hakim, hukuku bir bütün olarak ele almalı ve hakimin kararları birbiriyle çelişmemelidir. Akla yatkınlık ise hakimin hukuk içinde kalarak gerçekleştirilmesi mümkün olanı istemesi ve hukuku akla yatkın olarak uygulamasıdır.  Bu ilkeler hakimlik ödevi yerine getirilirken hakimin tarafsızlığını sağlamada etkili olmaktadır.

            Not: Sekiz ilkeden “genellik ve soyutluk” ile “açıklık (anlaşılırlık)” ilkelerini yazıp açıklayanlara da puan verilmiştir.

Soru 6: Aşağıdaki kavram ve terimleri açıklayınız. (20 puan)

a. Objektiflik (4 puan): Tarafsızlık anlamı yanında bilgiye dayalı olmak anlamına da gelir. Subjektif olmamak, kişiden bağımsız olmak demektir. 

     Not: Sadece tarafsızlık açıklanmışsa 2 puan verilmiştir.

b. İlke: Kuralların türetim kaynağı olan ilkeler soyut, genel, evrensel, değer koruyucu ve bilgiye dayalıdır. İlkeleri koyanlar belli değildir. İlkelerin sayıları sınırsızdır.

     Not: İlkelerin kaynağı gelenek veya örf ve adetler denilmesi halinde 0 puan verilmiştir.    

c. Hakkaniyet (4 puan): Genel ve soyut kuralın somut olayın özellikleri göz önünde bulundurularak somut olaya uygulanmasıdır. Somut olay adaleti de denir. 

ç. Sözleşme Özgürlüğü (4 puan): İrade özgürlüğüne sahip hukuk öznelerinin hukuki sınırlamalar içinde ve temel insan haklarına aykırı olmayacak şekilde diledikleri konuda sözleşme yapabilmeleridir. 

d. İşlevsel Bağımsızlık (4 puan): Yasama ve yürütmenin yargı niteliğinde işlem yapamamasıdır. Yargının, yasama ve yürütmeden bağımsız olmasını sağlar.

Bu İçeriğe Tepki Ver (en fazla 3 tepki)

Facebook Yorumları



Disqus Yorumları