Jump to content

Etimolojik Hukuk Sözlüğü


Recommended Posts

BURJUVAZİ

"Burjuvazi" teriminin kökü "bourg" (şehir) ke­limesinden gelmekte olup şehir ve kasabalar­da oturan ve geçimini zanaat veya ticaretten sağlayan kişilere "burgensis" denmiştir. Za­manla kent ve kasabalarda yaşayan ve geçimi­ni ticaret ve zanaatle sağlayan bağımsız top­lumsal gruplar "burjuvazi" terimi ile ifade edil­meye başlanmıştır.[1]


[1] DURSUN,Davut,Sosyal Bilimler Ansiklopedisi,

Link to comment
Share on other sites

  • Replies 304
  • Created
  • Last Reply

Top Posters In This Topic

  • ankahukuk

    305

BUTLAN

Sözlükte “boşa gitme,heder ve heba olma “ anlamına gelir. Terim olarak ise,bir ibadetin veya hukuki işlemin temeldeki bir eksiklik veya bozukluk sebebiyle hükümsüz olması anlamına gelir.[1] Hukuki işlemin şartlarının (geçerlilik unsurlarının) eksik olması sonucu batıl olması durumudur. Yokluk zkadar ağır bir yaptırım değildir.Yoklukta hukuki işlemin varlığı kabul edilmemektedir. Butlanda ise varlığı kabul edilmekte ancak sonradan geçersiz sayılmaktadır


[1] BARDAKOĞLU,Ali, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,ci1t,6,s.476,1992,İstanbul

Link to comment
Share on other sites

BÜLUĞ

Sözlükte ulaşmak anlamına gelen büluğ ,terim olarak çocuğun cinsi ve bünyevi ergenlik dönemine ulaşmasını ifade eder. Bu durumdaki kimseye de baliğ (ergin) denir.[1]

Ayrıca büluğ bir şeye erişmek demek olup kapsamı genişletilerek son derece yaklaşmak anlamına da gelir.[2]


[1] BARDAKOĞLU,Ali, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,ci1t,6,s.413,1992,İstanbul

[2] YAZIR, M.Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili,

Link to comment
Share on other sites

BÜROKRASİ

Bürokrasi Latince “bura” ve Yunanca “kratos” kelimelerinden türetilmiştir. “Burra” masaları örtmede kullanılan koyu renkli kumaş,”kratos” ise “egemenlik,yönetim” anlamına gelmektedir.Buna göre bürokrasi masaların ya da “büroların egemenliği” demektir. Bu kavramın ortaya çıktığı dönemde memurların,hizmet yürüttükleri masaların üzeri koyu renkli bir kumaşla örtülmekteydi.Bu benzetme ile anlatılmak istenen memurları toplum üzerinde giderek artan etkinliği ve egemenliğidir.Bu anlamı ile bürokrasi “masa başında çalışanların egemenliği” anlamına gelir.

Bürokrasinin bir çok terim anlamı vardır.

Birincisi

Bürokrasi yönetim ve siyaset ile ilgili bir kavramdır. Bürokrasi daha çok olumsuz ve kötüleyici bir anlam ifade eder.”Verimsizlik,işlerin ağır yürümesi,kuralcılık, kırtasiyecilik, sorumluluktan kaçma,yönetimde gizlilik,yetki devretmede isteksizlik,otoriteye aşırı bağlılık”  gibi örnekler verilebilir.

İkincisi

Bürokrasi belli özelliklere sahip örgüt (teşkilat) olarak tanımlanır. Bu tanım Weber ile birlikte ortaya çıkmıştır.Bürokrasi sabit bürolardan ve resmi yetkilerden oluşur. Rasyonel (akılcı) bir örgütlenme biçimidir,diğer örgütlenme biçimlerinden üstündür..İşlerin yürümesi için gereklidir.

Üçüncüsü

Bürokrasi kamu yönetimi ile eş anlamlı olarak kullanılır.[1]


[1] Bürokrasinin Tanımı Ve Özellikleri,http://www.ekodialog.com/kamu_yonetimi/burokrasi_nedir.html, 17.07.2009

Link to comment
Share on other sites

BÜTÇE

"bütçe" kelimesinin bütün dillere İngilizce "budget" kelimesi ile girdiği ve Lâtince kökünün "bulga" olduğu belirtilebilir. "Budget" kelimesi İngilizceye çanta, torba anlamındaki "bouget" kelimesinin değişmesiyle girmiş ve bugünkü mânâsı ilk defâ 18. yüzyıl içinde kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye’de "bütçe" kelimesi, Tanzimâttan sonra kullanılmaya başlanmış ve 1876 yılından başlamak üzere "Muvâzene Defteri" ve "Muvâzene-i Umûmiye" kelimeleri ile dilimizde yer almıştır.

Terim olarak bütçe dar anlamıyla “devletin gelir ve gider dengesini gösteren belge” geniş anlamda “belirli bir döneme ait kamu gelir ve gider dengesini gösteren ve bu dönem içinde kamu gelirlerinin toplanması,kamu harcamalarının yapılması hususunda,yasama organı tarafından yürütme organına verilen yetkiyi içeren kanun” şeklinde tanımlanabilir.[1]


[1] PEHLİVAN,Osman,Kamu Maliyesi,Derya Kitabevi,s.202,2008,Trabzon

Link to comment
Share on other sites

  • 3 weeks later...

CADDE

Sözlükte ulu ve işlek yol anlamına gelir.[1]


[1] UĞUR,Mücteba,Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü,Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları,www.darülkitap.com

Link to comment
Share on other sites

CAHİL

İlmi, bilgisi ve marifeti olmayan, kaba ve sert davranışlı, inanç, söz ve fiilleri kötü olan kimseye denir. Âlim ve halîm kavramlarının zıddıdır.[1]


[1] Dini Kavramlar Sözlüğü,Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları,s.79 ,2005 Ankara

 
Link to comment
Share on other sites

CAİZ

Sözlükte “geçip gitmek,mümkün,geçerli ve serbest olmak” gibi anlamlara gelen cevaz kökünden türemiş bir isim olup terim olarak dinen veya hukuken yapılmasına izin verilen veya serbest olan fiilleri ifade eder.[1]

Caiz kelimesi bazen sahih bazen de mübah anlamında kullanılır.[2]

 

[1] BARDAKOĞLU,Ali, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,ci1t,7,s.27,1993,İstanbul

[2] http://www.darulkitap.com/oku/fikih/fetavayihindiye

 
Link to comment
Share on other sites

CAMİ

Arapça bir kelime olup sözlükte “toplanılan yer” demektir. Terim olarak” müslümanla­rın bir araya geldikleri ve içinde topluca ibadet ettikleri mabet, cuma namazlarının kılındığı mekan” demektir. İslam dünyasında sadece Türkler arasında kullanılan Cami kelimesi, namaz kılman yeri ifade etmektedir. Genelde İs­lâm dünyasında Cami yerine mescid ke­limesi kullanılmaktadır ve Allah'a secde edilen yer anlamına gelmektedir. Türkler mescid kelimesini, cuma namazı kılınma­yan, sadece akşam, yatsı ve sabah namaz­ları kılınan küçük camiler için kullanmış­lardır. Fakat bugün, Türkler arasında mescid yapımı tamamen durmuş, onun yerini büyük camiler almıştır. Bugün ke­nar mahallelerde bile görkemli camiler yapılmaktadır.[1]


[1] Ansiklopedik Dinler Sözlüğü,www.darülkitap.com.

Link to comment
Share on other sites

CANLILAR ARASINDA İNSANIN ÖZEL YERİ

İnsan, diğer canlılar arasında tabiatı itibariyle medeni yara­tılmış tek varlıktır; hemcinslerinin yardımı olmadan asla yaşaya­maz. Çünkü insan, kendiliğinden biten otları yiyemez, çiy besinler­le beslenemez, derisi tüylerle kaplı olmadığından bir önlem alma­dan soğuktan korunamaz. Do­layısıyla insana, mesken edinme ve düzeni, yaşama kuralları ya­nında şehircilik ve medenî hayatla ilgili bilgilerin de ilham edilme­si gerekiyordu.[1]


[1] Şah Veliyullah Dehlevi,Mütercim,ERDOĞAN,Mehmet,Hüccetullahi Baliğa,www.darülkitap.com

Link to comment
Share on other sites

CASUS

Arapça ces kökünden “gözetleyen,araştıran” manasında isim olan casus kelimesi “düşmanın sırlarını araştırıp bilgi sızdıran,düşman içinde çeşitli yıkıcı faaliyetlerde bulunan kişi” anlamına gelmektedir.[1]


[1] KALLEK,Cengiz, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,ci1t,7,s.163,1993,İstanbul

Link to comment
Share on other sites

CARİH

Sözlükte yaralamak manasına gelen “cereha” kök fiilinden alınma ismi faildir. Yaralayan demektir.[1]


[1] UĞUR,Mücteba,Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü,Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları,www.darülkitap.com

Link to comment
Share on other sites

CARİ HESAP

Cari sözlükte akan,akıcı,geçmekte olan anlamlarına geldiği gibi insanlar arasında mer’i (yürürlükte) ,muteber (geçerli) ve mütedavil (elden ele dolaşan) anlamlarına gelir. O halde cari hesap sözlük anlamıyla (akan,akıcı,geçmekte olan) kelimelerinden ilham alarak iki kişi arasında hiç durmadan işleyen girdi ve çıktısı çok olan hesap demektir.[1] Terim olarak cari hesap ; iki kişinin para, mal veya hizmetten doğan, birbirlerinden olan alacaklarından vazgeçerek, bunları her biri ayrı bir kalem oluşturacak biçimde borç ve alacak şekline sokarak aradaki farkı isteyebileceklerine dair yaptıkları sözleşmedir. Bankacılıkta ise cari hesap, bankaya para yatıran ve çekenlerin durumlarının takip edildiği hesap anlamına gelmektedirki bu sözlük anlamına yakın bir anlamdır.[2]


[1] YEĞİN,Abdullah,Osmanlıca Türkçe Yeni Lügat,Hizmet Vakfı Yayınları,s.75

[2] http://www.finhat.com/finhat/menu/sozluk/sozlukz.html erişim  tarihi 28.09.2007

 
Link to comment
Share on other sites

CAYMAK

Eski Türkçe de  çantur- dan gelir.Kıpçak Türkçesinde kullanım şekli “çaw(u)n-tur-“ şeklindedir. Dönmek, vaz geçmek anlamlarına gelir.[1]


[1] NİŞANYAN,Nişanyan,Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü, http://www.nisanyansozluk.com/search.asp?w=casus ,14.07.2009 

 
Link to comment
Share on other sites

CEBECİ

Moğolca “cebe” kökünden gelir. Cebe ,silah,özellikle ok veya mızrak anlamlarına gelir. Cebeci ise “silah,cephane cephaneci er” anlamlarına gelir.[1]

 


[1] NİŞANYAN,Nişanyan,Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü, http://www.nisanyansozluk.com/search.asp?w=casus, 14.07.2009 

 
Link to comment
Share on other sites

CEBİR (CEBR)

Bir şeyi zaptetmek, tamir etmek, zorlamak, zor kullanarak (ikrah) ıslah etmek, telâfi etmek. Genel anlamda cebr'in mukabili ihtiyar; ikrah'ın mukabili de rıza'dır.

İcbar, kelime anlamı itibariyle ikrah'a yaklaşmakla, hatta bazı durumlarda birbirinin yerine kullanılmakla beraber; her birinin kullanım alanı umumiyetle farklıdır. İcbar, daha ziyade, hukuken yetkili bir kimsenin şer'i bir hükmü gerçekleştirmek amacıyla bir kimseye bir işi zorla yaptırması veya o işi onun adına, rızası ve ihtiyarı hilâfına cebren yapması durumunu ifade eder. İkrah ise tam tersine, hukukî ve meşru olmayan bir zorlamayı ifade eder.

Link to comment
Share on other sites

CEDEL

Cedel karşıdaki ne üstün gelmek amacıyla tartışmak demektir.

Cedel kelimesinin temel anlamı, ipi güçlendirmek için bükmektir. Cidal tartışma demektir. Bu anlam da yine kelimenin temel anlamıyla ilgilidir. Çünkü tartışmacılardan her biri, kendi ipini büküp sağlamlaştırmaya (kendi düşüncesini üstün getirmeğe) çalışır. Ya da kelimenin kök anlamı sura' (güreşme)dir. Nasıl güreşçilerden her biri rakibini yenmeğe çalışırsa,

tartışmacılardan her biri de söz düellosunda rakibini yenmeğe çalışır. Bundan dolayı tartışmaya cidal denmiştir.[1]


[1] ATEŞ, Süleyman, Kur’an Ansiklopedisi

 
Link to comment
Share on other sites

CEBR (CEBİR)

Cebr sözlükte “zorlama, düzeltme, tamir etme” anlamlarına gelmektedir. Hukukta ise cebr (cebir) , hukuk düzeninin tanıdığı bir yetki kullanılarak kişinin yapması gereken işe zorlanmasını ifade eder.

Mükelleflerin hukuk kurallarına uymalarını temin etmek için hukuk kurallarının bulunması yeterli görülmemiş, insanları hukukun emir ve yasaklarına uymaya zorlayan birtakım tedbirler de tesis edilmiştir ki, bunlara müeyyide (yaptırım) denilmektedir. Hukukta müeyyide, cebir ve zorlamadır.

Hukuk kaidelerinin en önemli özelliklerinden biri, ihlal edilmesi halinde, ihlal edene fiilî bir karşılığın gösterilmesidir. İhlal eden, ahlak kurallarına aykırılıkta olduğu gibi sadece ayıplanmakla, hor görülmekle kalmaz, fiili bir karşılığa da maruz kalır.[1] Adam öldüren hapse atılır.Askere gitmeyen zorla (cebr) götürülür,vergi ödemeyenden zorla alınır,borcunu ödemeyenden icra dairesi zorla alır. Bunların hepsi cebre (zorlama) bir örnektir.


[1] Dini Kavramlar Sözlüğü,Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları,s. ,2005 Ankara

Link to comment
Share on other sites

CEBBAR

Kırığı yerine getirip sıkıca sarmak, eksiği giderip tamamlamak, telafi etmek, birini bir işe zorlamak, bir şeyi zorla yaptırmak anlamlarındaki “c-b-r” kökünden türeyen cebbar sözlükte; zalim, kibirli, gaddar, azgın, zorba, kahredici, insanları hükmü altına alan istediği şeyi yaptırmaya zorlayan, merhametsiz ve baskıcı demektir.

Allah’ın sıfatı olarak cebbâr; âsî ve azgınları kahredici, emir ve yasaklardan istediğini kullarına yaptırmaya gücü yeten, kahhar; dertlere derman veren, kırılanları onaran, yoksullara rızık veren, perişanlıkları yoluna koyup düzelten anlamındadır.[1]

Allah atomları,galasileri yıldızları,bitkileri emrine musahhar kılmıştır. Bunların üzerinde cebbariyetini göstermiştir. Ancak bu Cebbariyetini insanların üzerinden kısmen kaldırmıştır. İnsana cüzi irade vererek iyi ve doğruyu seçip seçmeme konusunda onu özgür bırakmıştır. Bu imtihan sırrının bir gereğidir.Yoksa herkesi cebren doğru yola sevketmeye onun gücü yeterdi.


[1] Dini Kavramlar Sözlüğü,Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları,s.83 ,2005 Ankara

Link to comment
Share on other sites

CEBRAİL (CİBRİL)

"Cibrîl" kelimesi esasen "cibr" ve "il" kelimelerinden oluşmuş İbranice bir kelimedir ve Hz. Muhammed’e vahiy getiren meleğin ismidir.Bu konuda başka yorumlar da vardır şöyleki; İbranice'de "cebr" abd, yani kul ve köle anlamına, "il" de ilah ve Allah anlamına geldiğinden "Cebrail" de "Abdullah" (Allah'ın kulu) demek olur. Bununla beraber bazı tefsirciler bunun yani, "Allah'ın ceberûtu" mânâsına geldiğini söylemişlerdir. Gerçekten de kelimenin Arapça "cebr" maddesiyle açıkça ilişkisi vardır. Buna göre; Cibrîl, karşısında hiçbir kuvvetin engellemesine imkan olmayan ve eserlerinde gerek ilmî, gerek amelî bakımından, her yönüyle kat'iyyet, zaruret, kesinlik ve kaçınılmazlık sabit olan, hâsılı her meleğin, her ruhun, her kuvvetin ve her gücün üstünde bulunan bir melek anlamına gelmektedir.[1]


[1] YAZIR, M.Hamdi, Hak Dini Kur’an Dili,

Link to comment
Share on other sites

CEBRİYYE

Sözlükte “bir şeyi ıslah etmek, düzeltmek ve birine zor kullanarak iş yaptırmak” anlamlarındaki c-b-r kökünden türeyen cebriyye itikadî bir ekolün adıdır.[1] Bu mezhebin Batıdaki karşılığı Determinizm ekolüdür.


[1] Dini Kavramlar Sözlüğü,Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları,s.85 ,2005 Ankara

Link to comment
Share on other sites

CEDEL

Arapça cedele kökünden türemiş olan bu kelime­nin sözlük anlamı, "kişinin, arkadaşını sert bir yere yıkması, amansız düşmanlık, ipin bükülmesi, evirilip çevrilmesi, binanın sağlam yapılması, bölünmek ve cephe almak, delile delille karşılık vermek, bir fikri aşırı ölçüde ve kavga yaparcasına savunmak" de­mektir.

Cedel kelimesinin neticesiz münakaşa, grup­laşma, ayrılma gibi manaları da vardır.

"Adab ilmi" veya "ilmu'l-hilaf” adları da verilen cedel ilminin tanımı şöyledir:

"Cedel, verilen bir çaba veya kabul edilen bir düşünceye zıd olan başka bir dü­şünceyi benimsememeye gayret gösterme sanatıdır." [1]

Buna günümüzde demagoji (lâfazanlık) de denilmektedir. Hukukla ilgisi şöyle düşünülebilir; diplomatların ülke çıkarlrını ve haklarını koruması için cedel sanatını iyi bilmesi gerekir. Osmanlı tarihi için savaşta kazandığımız fakat masada kaybettiğimiz birçok siyasi olaydan bahsedilir. Bunun sebebi biraz da cedel sanatının bilinmemesidir.


[1] Kur’anda Zihin Eğitimi, www.darulkitap.com.

Link to comment
Share on other sites

 Share


  • Who's Online (See full list)

    There are no registered users currently online

×
×
  • Create New...