Siyaset ve anayasa teorisinde bir gelenek, anayasa kavramını eski Yunan dönemine kadar geri götürmektedir. Anayasal yönetim düşüncesi ilk olarak, M.Ö. 3. Yüzyılda Aristo ve diğer yunanlı düşünürler tarafından ortaya atılmıştır.

Anayasa, devletin temel yasasını, örgütlenişini, işleyiş kurallarını gösteren ve kişilerin haklarını güvence altına alan üstün hukuk kurallarından oluşur. Çağdaş demokratik ülkelerde, anayasalar iktidarın sınırlanması,  özgürlük, eşitlik ve adalet uğruna verilen uzun mücadelelerle kazanılmış hakların, temel değerlerin ve ortak ideallerin somutlaştığı belgelerdir. Anayasa, ileride çıkarılacak yasaların da uymak zorunda olduğu temel ilkeleri gösterir. Hiçbir yasa ya da başka bir kural anayasaya aykırı olamaz. Bu yönüyle,anayasa bir ülkenin üstün ya da temel yasasıdır, yasaların anasıdır da denebilir.

Siyaset ve anayasa teorisinde bir gelenek,anayasa kavramını eski Yunan dönemine kadargeri götürmektedir. Anayasal yönetim düşüncesi ilk olarak, M.Ö. 3. Yüzyılda Aristo ve diğer yunanlı düşünürler tarafından ortaya atılmıştır.

Bu düşünürler, az sayıdaki kişinin talip olduğu siyasal iktidarın nasıl bölüşüleceği sorusuna yanıt aramışlardır. Romalılar anayasa düşüncesini daha ileri götürmüşler ve herkesin yasalar karşısında eşit olması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.Bu görüş modern anayasacılığın temel fikri açısından bakıldığında pek doğru değildir. Çünkü Aristo’nun “politeia” kavramı yalnızca bir siyasi toplumun kuruluş biçimiyle ilgili olup, belli bir etnik ve siyasal toplumu ifade eder. Bundan da anlaşıldığı gibi Aristo’da bugünkü anlamda bir anayasa fikri yoktur. Çünkü anayasa herhangi bir siyasal sistemi değil, keyfi iktidarın sınırlandırılması amacıyla teşkilatlandırılmış bir siyasal toplumun çerçevesini ifade eder.

Anayasanın Yapısı ve Amacı

Anayasa iki temel blok üzerine oturtulmuş diyebiliriz. Bir yandan devletin yapısı, işleyişi ve bunların ana prensiplerini belirler ve organların birbiriyle olan ilişkilerini kurala bağlar. Diğer yandan da hakları ve özgürlükleri belirleyip tanımlar ve benimser.Böylelikle, iktidarın işleyişini düzene koyarak,keyfi hareketleri önleyerek, yönetilenlerin haklarını koruyarak ve bireysel özgürlüklere anayasal güvenceler sağlayarak amacına ulaşmış olur. Her ne kadar devletin sınırlandığı, hareket alanının dar aldığı düşünülse de, bu şekilde kişi hak ve özgürlüklerin kullanım alanının genişleyeceği söylenebilir.Anayasa bu yönüyle halkı devlete karşıda koruma altına almıştır. Nitekim anayasanın asli özelliği de devleti hukuki bakımdan sınırlamaktır.Zaten, anayasanın sadece devletin teşkilat yapısını gösterdiği, ama onu sınırlamadığı bir ülkede de, anayasallıktan söz edilemez.

Anayasanın Üstünlüğü

Anayasanın, halkı devlete karşı koruma altına aldığından bahsetmiştik. Peki bu anayasayı üstün yapan ne? Veya bu üstünlüğü sağlamasının nedeni? Elbette ki, ilk akla gelen anayasanın yazılı olma zorunluluğu. Zaten yazılı olmayan bir anayasa örneği yok. Tabii anayasanın uygulanacağı ülkenin hukuk devleti olması gerekli. Peki,anayasa sadece hukuki terimlerden oluşup sadece uygulayıcılar tarafından anlaşılır mı olmalı, yoksa korunan kişiler tarafından da anlaşılır mı olmalı?Madem anayasa halkı koruma amacı da taşıyor,o zaman herkes tarafından anlaşılır olmalı. Halk hakkının ne olduğunu bilmeli. İşte bu şekilde anayasa daha güçlü ve geçerli olur, saygı görür.Hukuk devleti, devletin bütün eylem ve işlemlerinde evrensel hukuk ilkelerine ve önceden belirlenmiş hukuk kurallarına uyması anlamına gelir.Hukuk devleti meşruluğunu kendi varlığından alan değil, hukuktan alan devlettir.

Hukuk devletinde resmi makamlar hukuk tarafından kendisine verilmeyen hiçbir yetkiyi kullanamaz,hukuktan üstünmüş gibi davranamaz.Keyfiyete tamamen karşıdır. Bu bakımdan hukuk devleti bireyler açısından anayasal bir güvencedir.

İnsan haklarının güvence altına alınması anayasacılığın yapı taşlarından birisidir, vazgeçilmezidir. Anayasada yer aldığı şekliyle temel haklar,bireysel kendi kaderini belirleme idealinin, siyasal alana yansıyan güvencesidir. İnsan hakları,bireylere, her türlü baskıdan korunmuş olarak,kendilerini gerçekleştirebilecekleri dokunulmaz bir alan sağlar. Hem onların başkalarıyla gönüllü etkinlikte bulunma potansiyelini güvence altına alır; hem de devlet yönetimine katılabilmelerine zemin hazırlar. 

Kuvvetler ayrılığı ise, devletin her şeyin üstüne olmasını, tek egemen erk olmasını engelleyen bir settir aslında. Yasama-yargı-yürütme organlarının tel elde toplandığını varsayarak hukuk devletinin yerine despot bir yönetim ortaya çıkar, birimlerin çıkarlarının yerinin kişisel çıkarlar alır ve kaos baş göstermeye başlar.

Böyle bir durumda demokrasiden bahsedilemez.Peki bu demokrasi kavramının anayasalcılığın içindeki yeri nedir, onun bir ilkesi midir?Demokrasi, tüm üye veya vatandaşların, organizasyon veya devlet politikasını şekillendirmede eşit hakka sahip olduğu bir yönetim biçimidir.Demek ki demokrasi anayasacılık değil, iktidar belirlenmesi ile, kaynağı ile ilgilidir. Ancak anayasacılık,iktidarın gücünün kötüye kullanılmasını,bireyler için koruyucu mekanizmaların getirilmesini öngördüğü kadar, siyasi kararları alanlar üzerinde halkın denetimini sağlamayı da amaçlar.İşte bu nokta anayasacılığın demokrasi boyutu ile ilgilidir. Halkın kendisini yönetenleri seçmesi,  kendi kaderleri ile ilgili karar alacakları belirlemeleri ve bunları değiştirebilmeleri, aynı zamanda devletin gücünü yönetenlerin güçleri olmaktan çıkaran bir husustur.

Dünya’da Anasaya Hareketleri

Modern çağın bir ürünü olarak ortaya çıkan anayasa kavramı, devlet iktidarının kurallarla sınırlanması ile siyasi iktidarın keyfi yönetiminin önlenebileceği düşüncesinden doğmuştur.

Yeryüzünün ilk anayasası, 1787 Amerika Birleşik Devletleri Anayasası’dır. İkinci anayasa 1791 Fransız Anayasası’dır. Onları sırasıyla şu anayasalar izlemektedir: 1809 İsveç Anayasası, 1812 İspanyol Anayasası, 1814 Norveç Anayasası, 1831 Belçika Anayasası, 1848 İsviçre Anayasası, 1848 İtalyan Anayasası (Statuto Al-bertino), 1848-1850 Prusya Anayasası, 1849 Danimarka Anayasası, 1849 Lüksemburg Anayasası, 1864 Yunanistan Anayasası,1866 Romanya Anayasası, 1876 Osmanlı Anayasası,1887 Hollanda Anayasası ve 1889 Japon Anayasası, 1860 Arjantin Anayasası ve 1891 Brezilya Anayasası.

1700’lü yılların sonlarında yazılı hukuk kuralları var olmasına rağmen, neden hiç biri anayasa niteliği taşımıyordu ya da taşıdığı kabul edilmiyordu?Çünkü, bu yasalar hiyerarşide üstün olarak kabul görmüyordu, bu yasaların değiştirilmeleri için ekstra sert kurallar yoktu. Ancak anayasa olgusu her ne kadar 17. ve 18.yy’de hukuk ve toplum gündemine gelmiş olsa da temelleri daha öncesine yani anayasal metinlere dayanır.

Bu bağlamda, anayasa tarihçileri de ilk anayasal metin olarak 13.yy’de İngiltere’de yayınlanan Magna Charta’yı (Büyük Ferman) gösterir.Bu metin özünde krala başkaldırışı, bozulduğu düşünülen düzene, rejime karşı çıkışı barındırır.Ekonomik zenginliklerin, siyasal ve maddi güçlerin paylaşılmasını düşünen İngiliz feodallerin baskısı üzerine krala zorla imzalatılmış olan bu metin, kralın egemenliğine vurulan en büyük darbe niteliğini taşımaktadır. Feodal beyler, kralın mutlak güç olmadığının, iktidarın bir tek kişinin tekelinde olmayıp ortak paylaşılması gerektiğini savunmuşlardır. Bu karşı çıkış mevcut düzeni değiştirmeye yönelik olarak başlasa da, daha sonradan kendi can güvenliklerini koruma endişesi ile birleştirilmiştir. Ve bu da anayasa tarihçileri tarafından insan hakları düşüncesinin tarihteki başlangıcı olarak kabul edilmesine yol açmıştır.

Anayasalar, sınıfsal çatışmaların sonunda mevcut düzenin yıkılıp yerine yenisinin kurulması sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu yönüyle de bir nevi anlaşma niteliği taşırlar. Avrupa’nın ilk anayasaları,mevcut düzeni yıkmak isteyen burjuvazi kendi çıkarları için kralın ve feodal beylerin iktidarlarını sınırlamış, kendi kurallarını meşrulaştırmıştır. Bu bağlamda anayasa hareketleri burjuvazinin feodalizme üstünlük sağladığı, aydınlanma düşüncesinin siyasal ve hukuki olgunluğa ulaştığı 17-18.yy dayanır.

Dönemin burjuva düşünürleri, bu ilk anayasaları halk ile iktidar, yani devlet arasında yapılan bir anlaşma olarak lanse etmiştir. Bazı düşünürlerde devletin daha işin başında toplumun varoluşundan bu yana sahip olduğu hakları garanti edecek bir sözleşmeyle iktidarı sınırlaması gerektiğini savunmuştur. Ancak Marx ve Engels’in ortaya çıkması ile bu düşünceler yavaş yavaş yok olmuş-tur. Onlara göre mevcut düzeni değiştirmek için onu yorumlamak değil, sorgulamak lazım. Marx ve Engels’e göre onların hukukları, öz niteliği ve içeriği sınıflarının maddi varoluş koşullarıyla belirlenen sınıf iradesinin, herkes için bir yasa haline getirilmesinden başka bir şey değildir.

Türkiye’de Anayasacılık Hareketleri

1876 Kanun-i Esasi

Türk tarihinin ilk anayasası 1876 anayasası yani Kanun-i Esasi olarak bilinir. Her ne kadar önce- sinde Sened-i İttifak (1808), Gülhane Hatt-ı Hüma- yunu(1839) ve Islahat Fermanı(1856) gibi belgeler yürürlüğe konulmuşsa da, Kanun-i Esasi’den farklı olarak bir anayasa sistematiğine uygun değillerdi.Bu anayasa kuvvetler ayrılığının uygulanmadığı, yasama ve yürütme organ ve yetkililerinin açıkça belirtilmediği, padişahın üstünlüğüne yer verenbir anayasadır. Kanun-i Esasi, herhangi bir tem- sili organın işe karışmasına olanak verilmeksizin,padişahın atandığı bir kurul tarafından hazırlanıp bizzat padişah tarafındanyürürlüğe sokulmuş bir belgedir. Dolayısıyla “Ulus”un ya da “halk”ın biçimsel olarak Kanun-i Esasi’ye herhangi bir katkısı/etkisi bulunmamaktadır.

Devletin Ayan Heyeti’nin,  Mebusan Heyeti’nin, Hükümetin, memurların,  mahkemelerin,maliyenin, eyaletlerin özelliklerine göre toplam  11 ayrı bölümden oluşuyordu. 1876-1877 Osmanlı- Rus savaşının çıkıp padişahın meclisi tatil etmesinden sonra Anayasa  31  Mart Ayaklanmasına  kadar  yürürlükte  kalmasına  rağmen hiç uygulanmamıştır.

1921 Teşkilat-ı Esasiye

Teşkilat-ı Esasi; ulusal egemenliğe dayalı temsili hükümet sistemini kabul eden  ilk Türk anayasasıdır. Padişaha kendisini zorla kabul ettiren, kendisinden başka bir gücün olduğunu hissettiren devrimcibir meclistir. Neden devrimcidir derseniz;yeni bir ulusal devletin kurulduğunu ortaya koyduğu için, kuvvetler birliğine bağlı bir rejime yer verdiği için ve geniş yetkilere sahip yerel yönetimlere karşı hükümler içerip onların özerkliğine son verdiği için devrimci anayasadır. Yürütme-yargı-yasama meclis tekelinde  toplanmış, yürütme meclis içinden seçilenler aracılığı ile kullanılmıştır. Temel hak ve özgürlüklere yer vermeyen, devlet düzenin eksiklikleri olan ve bu açılardan da aksayan bir anayasadır. Ancak daha sonra yapılan köklü değişiklikler ile devlet şekli,dili, dini belirlenmiş, cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulmuştur. Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan bu Anayasa, içerisinde eksiklikler barındırmasına rağmen, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmsında büyük rol oynayarak bir nevi görevini yerine getirdiğini söyleyebiliriz. Ayrıca 1921 Anayasası olağanüstü şartlarda oluşturulduğu için de ayrıntılı hükümler içermemektedir.

1924 Esas Teşkilat Kanunu

Bu anayasa yeni kurulan ulus devletin ilk anayasasıdır. Teşkilatı Esasi’nin köklü değişikliklere uğraması aslında  yeni  bir anayasaya ihtiyaç duyulmasının başlıca nedenlerindendir. 1921 Anayasası’ndan da etkilenerek ulusal egemenlik ilkesi doğrultusunda, kuvvetler birliğini de korumuştur. 1921’deki meclis hükümeti sistemi 1924’te mutlak bir meclis üstünlüğü olarak devam etmiştir. Egemenliğin tek sahibi olan halkın temsilcisi TBMM görülmüştür. 1946’ya kadar tek partili rejimin  terk edilmemiş olmasıbunun  en büyük göstergesidir.

1924 Anayasası da bundan öncekiler gibi bazı değişikliklere uğramış ve bu anlamda yapılan en çarpıcı değişiklik şüphesiz ki 1928 yılında laiklik ilkesinin eklenmesidir. Daha sonra 1937’de ‘Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik ve Devrimcilik’ ilkelerinin devletin temel nitelikleri olarak anayasaya eklenmiştir. Bu değişiklikler zamanla parlamenter rejimin gerektirdiği denge ve güvenceleri  sarsmış ve bu sarsıntılar 1950’li yıllarda daha da belirgin hal almış ve sonunda 27 Mayıs 1960 ihtilali sonucunda ortaya çıkan 1961 Anayasası ile ortadan kaldırılmıştır.

1961 Anayasası

Meclis üstünlüğüne dayalı rejimde,  hak ve özgürlüklerin tek güvencesi meclistir. Ancak bu sisteminde bazı iyi yönleri olduğu gibi kötü yanları da vardır. Milletin iradesi ile meclis oluşuyor ve halk da bu meclisten çıkan yasalara riayet ediyor ve mutlak özgürlük oluşuyor. Özellikle 1950-1960 yılları arasında  mecliste çoğunluğa sahip parti yöneticileri meclis iradesini kendi istekleri ile yönlendirmeye başlayınca, meclis iradesiyle halk iradesi çatışmaya başlamış. Ulusal egemenlik ve temsili rejim çoğunluk diktatörlüğü ile yavaş yavaş aşındırılıyor; buna karşılık da muhalefet bu soruna karşı güçlenip sorunu anayasal düzende çözümlemek istiyordu. Ülkenin en demokratik ve özgürlükçü anayasası olarak tabir edilen 1961 Anayasası da bu anlayışın bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Bu anayasanın  bir askeri darbeden sonra yapılmış olması onun arkasındaki toplumsal olguların Avrupa’daki anayasacılık özelliklerini de içinde barındıran, bu anayasa temel hak ve hürriyetler açısından bireyleri devlet karşısındaki konumunu güçlendirmiştir.(!) Kişi dokunulmazlığı, özel yaşamın korunması, düşünce ve inanç özgürlüğü gibi kavramların sınırları oldukça geniş tutulmuştur. Yargı bağımsızlığı tam anlamıyla sağlanmış, idarenin tüm işlem ve eylemleri de yargı denetimi altına alınmış. Ayrıca meclisin işlemlerin de anayasaya uygunluğunu yargı yolu ile denetlemek için Anayasa Mahkemesi kurulmuştur.

Ancak bu özgürlükçü anayasanın ömrü kısa sürdü. Ve bu düzenlemeler önce 12 Mart 1971 darbesi  ile gelen değişikliklerle törpülendi. Bu askeri müdahale ile TRT’nin özerkliği kaldırıldı; üniversitelere müdahale kolaylaştı. Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin kurulmasını öngören, askeri mahkemelerin yapısını değiştiren, Yargıtay’ın yeniden düzenlenmesini sağlayan değişiklikler yapıldı. Ve sonrasında da 12 Eylül 1980 darbesiyle ise neredeyse 1961 Anayasası ile getirilen değişiklikler ortadan kaldırılacak hale getirildi.

1961 Anayasası 6 kısma ayrılmıştır. Bunlar sırasıyla şunlardır:

1.     Kısım  Genel Esaslar  (1.-9.maddeler): Devletin temel  niteliklerinin açıklandığı bölümdür

2.     Kısım (10.-62.maddeler): Temel Hak ve Ödevler, Kişinin Hak ve Ödevleri, Sosyalveİktisadi Ödevler, Siyasi Hak ve Ödevleri olmak üzere 4 bölümden oluşuyordu.

3.     Kısım (63.-152.maddeler): Yasama, yürütme veyargı bölümlerinden oluşuyordu.

4.     Kısım (153.-154.maddeler): Çeşitli Hüküm- leri.Devrim yasalarını güvence altına alıyor ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın görev ve sorumlulukları belirtiliyor.

5.    Kısım (22 Adet): Geçici Hükümler

6.    Kısım (155.-157.maddeler) Anayasanın değiştirilmesine ilişkin maddeleri içeriyor.

1982 Anayasası

1970’li yılların sonlarına doğru insanlarara- sında gruplaşmaların oluşması,bu grupların bir- biriyle çatışması ve hatta birbirlerini öldürmeyebaşlamaları   bu   kadar  kargaşanın  üzerine bir  de  siyasi çekişmeler  artınca ortam  iyice gerilmeye başlandı. Dönemin cumhurbaşkanı Fatih Korutürk’ün görev süresinin dolması üzerine  meclisin  de  yeni bir cumhurbaşkanı seçememesitüm bu olanların üzerine tuz biber ekti. Ve kaçınılmaz  son… Kara, deniz,  hava komutanlıklarının desteğini de  arkasına  alan dönemin Genelkurmay Başkanı Kenan Evren yönetime el koydu. Yeni bir anayasal düzenlemeye gidilmesi gerekiyordu.İlk olarak da 1981 yılınınHaziran ayında DanışmaMeclisi ve MGK dan oluşan Kurucu Meclis oluşturuldu. Ardından yeni bir anayasanın çalışmalarına başlandı.  23 Eylül

1982’de Danışma Meclisinin onayından geçerek 7 Kasım 1982’ de halkoyuna sunuldu. Çok yüksek bir oy oranıyla kabul edilen anayasa, 2 gün sonra yani 9 Kasım 1982 de yürürlüğe girdi.

Bu anayasa Türk Anayasacılık Hareketleri arasında pek de demokratik olmayan ve en çok değişikliğe maruz kalan Anayasadır. Yürürlüğe girmesinin üzerinden henüz beş yıl geçmesine rağmen değişikliğe uğramış ve bu değişikler günümüze kadar da sürmüştür. Türkiye’de bundan önce yapılan anayasalara bakıldığında hepsi bireyi devlete karşı korumayı amaçlarken, 1981 Anayasası tam tersi olarak  devleti bireye karşı koruma amacını benimsemiştir.  Böylece özgürlük ve demokrasi gücünü yitirmiş, devlet ve otorite güçlenmiştir.

1982 Anayasasını 7 kısımda incelemek mümkündür:

1.     Kısım (1.-11. Madde): Genel Esaslar devle- tin temel nitelikleri ele alınıyor.

2.     Kısım (12.-74. Madde): Temel Hak ve Ödev-ler 4bölüme  ayrılıyor: Genel Hükümler, Kişinin Hak ve Ödevleri, Sosyal ve Ekono- mik Hak ve Ödevler, Siyasi Hak ve Ödeveler.

3.     Kısım  (75.-160. Madde):  Cumhuriyetin Temel Organları: 3 bölümden oluşuyor: Yasama, Yürütme ve Yargı konularına bölünmüş.

4.     Kısım (161.-173. Madde): Mali ve EkonomikHükümler: 2 bölüme ayrılmıştır. İlki Mali Hükümler diğeriyse Ekonomikhükümler.

5.     Kısım  (174. Madde): Çeşitli Hükümler: İnkılap Kanunları ve Kanunlarına ilişkin Hükümler.

6.    Kısım (16 Adet Madde): Geçici Maddeler

7.     Kısım (175.-177. Madde): Anayasa değişikliğine ilişkin hükümler.

ANAYASA YAPIM SÜRECİNE FARKLI BİR ÖRNEK

Venezuela Anayasası

Chavez, Venezuela cumhurbaşkanı olduktan sonra  artık bir reformun yapılması gerektiğini düşünüyordu. Bu referandumun amacı da halkın yönetime katılımını sağlamak, ülke zenginliğinin yeniden dağıtımını yapmak ve ademi merkeziyeti sağlamaktı. Başkanlık seçimini kazandıktan sonra ilk işi kurucu meclisi oluşturmak için yapılacak referandum tarihini belirlemek  oldu. Referandum yapıldığında iki soru vardı, halkın cevaplayacağı: 1-Kurucu Meclis toplansın mı? 2-Seçmenler Chavez’in yönetimini onaylıyor mu? Beklenen oldu ve halk Chavez’in yönetimine%86, Kurucu Meclisin toplanmasına da %92 destek verdi.

Bundan sonra artık anayasanın oluşturulup tekrardan halkoyuna sunmak kalmıştı.Anayasanın oylandığı referanduma halkın %44 ü katıldı ve katılanların %78.1’i ile de kabul edildi. Peki yeni anayasa ile yapılan değişiklikler nelerdi?

Ad Değişikliği: İlk olarak ülkenin ismi değiştiriliyor. Maliyetli bir iş olacağı düşüncesiyle  karşı çıkılsa da sonradan  ülkenin adı “Venezuela Bolivar Cumhuriyeti” olarak değiştiriliyor. Bu ismin verilmesinin nedeni de ülkenin, kurucusu Simon Bolivar’ ın bağımsızlığa kavuşturduğu ülkelerden olması ve ilerde “Bolivar Cumhuriyetleri” federasyonuna katılabilme olasılığının olması.

Başkanlık Süresi: Eski anayasada 6 yıl olan başkanlık süresi bu anaysa ile 7 yıla çıkarılmış ve eskisi gibi görevdeki cumhurbaşkanının bir sonraki seçimlere de katılabileceği benimsenmiştir. Bu değişiklik başkanın halka olan sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor. Çünkü seçmenlerin, seçilmiş görevlileri süresi dolmasa da görevden alma hakları devam ediyor.

Cinsiyet belirlemesi: Bu anayasa  ile politik ünvanlarda cinsiyet ayrımına gidilmiş. Yani bir ünvanın hem erkekler için hem de bayanlar için kullanım şekli var. Bu da anayasayı  2 cinsiyetli yapıyor. İlk bakışta ayrımcılık yapılıyormuş gibi anlaşılsa da, bu yolla kadınlarada kişilikleri ilehitap  ediliyor ve kendilerine  olan özgüvenlerini kazandırılıyor. Anayasa sadece bir cinsiyetin erkinde olmuyor.

Beş Kuvvet: Kuvvetler ayrılığı denildiğinde yasama, yürütme, yargı anlaşılır. Bu yeni anayasada 3 kuvvete ek olarak anayasada seçici gücü ve kamu gücüne de yer verilmiştir. Vatandaş gücünün işlevi diğer 4 kuvveti anayasadan aldıkları güçleri düzgün olarak kullanıp kullanmadığını denetlemektir. Seçici güç ise; ulusal seçim kuruludur. Görevi, seçimleri düzenlemek ve yapılan işleri denetlemek.

Halk oylaması: Bu anayasa 4 çeşit halk oylamasıgetirmiştir. Bunlardan biri danışma oylamasıdır ki hiçbir bağlayıcılığı olmayıp tamamen halkın nabzını  ölçmek amacıyla  getirilmiştir. İkincisi geri çağırma oylamasıdır. Bu oylamada da görev süresinin yarısını doldurmuş  ve seçimlegöreve gelen kamu görevlisinin tekrardan seçilmesini sağlayan bir oylamadırve bağlayıcılığa sahiptir. Üçüncü oylama şekli, onaylayıcı halk oylamasıdır. Bu oylama da yasaları, anayasadaki değişiklikleri ve ulusalbağımsızlığı etkileyebilecek anlaşmaların oylamasıdır. Dördüncü ve sonuncusu da adından anlaşılacağı gibi yürürlükten kaldırma oylamasıdır. Mevcut yasayı yürürlükten kaldırmak için yapılır. 

Sivil İtaatsizlik: Bu bölüm daha çok  muhalefetin işine yaramış ve kendi hatalarını illegal işlerini örtmek için kullanılmıştır. Bu bölüm içine koyulabilecek 2 madde (333 ve 350), iktidar anayasayı ihlal ederse halka anayasanın aslına uygun olarak uygulanması için yükümlülük yükleyen bir maddedir.

Siyasi Partiler: Bu anayasa siyasi partilere yapılan devlet yardımını kaldırmıştır. Gerekçe olarak da daha önce yapılan yardımlarda partilerde yolsuzlukların artması ve yardım yapılan partilerin de halk gözünde itibarını kaybetmesi gösterilmiştir. 

Kadın Hakları: Kadın hakları konusunda çok modern, demokratik ve bir o kadar da tavizsiz biranayasadır. Eşitsizliğe yol açan hareketler bilerek yapılmamış  dahi olsa ayrımcılıkkabul edilmemiştir. Türkiye’deki uygulama gibi, herkesi yasalar önünde eşit kabul etmiş, dil, din, ırk ayrımı yapılmayacağını anayasal olarak güvence altınaalmıştır. Kadınları kendi aralarındabile çalışan, çalışmayan olarak ayırmamış ve ev hanımlarını da sosyal sigorta kapsamında saymıştır. Fakat bu madde ülkenin içinde bulunduğu ekonomik durum göz önüne alındığında bir süre daha uygulama alanı bulamayacak gibi görünüyor.

Sonuç Olarak; bu anayasaya Venezuela halkı etkin olarak katılmış ve anayasanın oluşturulmasında söz sahibi olmuştur. 1999 Anayasası ile halkın reform önerilerini kabul veya reddetme hakkı doğmuştur ve halk bunu 2007 Aralık ayında yapılan referandumda bu hakkını kullanmıştır. Böylece daha demokratik, modern, özgürlükçü,halkın birebir ihtiyaçlarını karşılayan bir anayasa oluşmuştur.

Stj. Av. Uygar COŞGUN

Hukuk Gündemi Dergisi 2015-2

Bu İçeriğe Tepki Ver (en fazla 3 tepki)

Bu içerik ile ilgili görüşler